Geldadvies op TikTok klinkt als hulp en werkt als reclame

Slecht geldadvies is niet nieuw. Alleen komt het nu niet meer van een vage kennis op een verjaardag, maar van een creator die eruitziet alsof die precies weet wat hij doet. Dat maakt het verleidelijker, niet betrouwbaarder. Een analyse van Social Capital Markets van 2.470 video’s op TikTok, YouTube en Instagram concludeert dat 71 procent van het financiële advies dat Gen Z daar ziet misleidend is. TikTok springt er negatief uit: 91 procent van de financiële video’s bevat geen duidelijke disclaimer, 70 procent pusht specifieke aandelen zonder context en 65 procent wekt de indruk van gegarandeerd rendement.

De schade is intussen concreet. Tot en met het derde kwartaal van 2025 meldde de FTC in de Verenigde Staten 6,1 miljard dollar verlies door beleggingsfraude. Bij mensen van 20 tot 29 jaar waren sociale media in bijna 40 procent van de zaken het eerste contactpunt. Bij 18- en 19-jarigen liep dat op tot 47 procent. Met andere woorden: dit is niet alleen een inhoudelijk probleem, maar ook een praktisch kanaal waarlangs jongeren geld kwijtraken.

Je weet dat het riskant is en doet het toch

Het opvallende is niet alleen hoe slecht het advies vaak is, maar hoe weinig dat het vertrouwen aantast. Een onderzoek van MarketWatch Guides liet zien dat 52 procent van Gen Z sociale media vertrouwt voor financieel advies. In een enquête van Charles Schwab zei 53 procent dat finfluencers hun beleggingskeuzes duidelijk beïnvloeden, terwijl 60 procent liever luistert naar online communities dan naar gevestigde professionals.

Dat is een klassiek voorbeeld van de kloof tussen weten en doen. Je kunt prima begrijpen dat een tip dubieus is en er toch op handelen. Dat komt omdat financiële beslissingen zelden puur rationeel zijn. Zoals eerder werd uitgewerkt in dit stuk over waarom financiële geletterdheid verrassend weinig zegt over echt geldgedrag, verandert kennis op zichzelf nog geen gewoonte. Een video van dertig seconden met een winstgevende screenshot voelt nu eenmaal directer dan een saai, maar degelijk verhaal over risico en spreiding.

Op camera wint overtuiging het van expertise

Dan de vraag wie dat advies eigenlijk geeft. Het CFA Institute analyseerde 110 stukken finfluencer-content op TikTok, Instagram en YouTube en zag dat slechts 20 procent van de posts met beleggingsaanbevelingen enige vorm van disclosure bevatte. In het onderzoek van Social Capital Markets lag het aandeel creators met relevante financiële kwalificaties zelfs maar op 13 procent.

Dat verklaart veel. Een 22-jarige met goede belichting, een vlotte montage en een screenshot van Robinhood kan miljoenen mensen bereiken, terwijl een gecertificeerd financieel planner moeite heeft om online een bescheiden publiek op te bouwen. Het platform beloont zelfvertrouwen dat goed oogt op beeld. Niet per se inhoud die klopt. Daar komt nog bij dat commerciële belangen vaak onzichtbaar blijven. Volgens een rapport met verwijzing naar de Duitse toezichthouder BaFin wist 37 procent van jonge beleggers niet eens dat finfluencers betaald krijgen voor het promoten van bepaalde producten.

Toezicht loopt achter op de logica van het platform

Er zijn wel degelijk spraakmakende zaken geweest. Kim Kardashian kreeg van de SEC een schikking opgelegd nadat zij EthereumMax had gepromoot zonder een vergoeding van 250.000 dollar te melden, grofweg een bedrag van enkele tonnen in euro’s. De totale afwikkeling kwam uit op 1,26 miljoen dollar, dus ongeveer rond een miljoen euro. FINRA legde M1 Finance daarnaast een boete van 850.000 dollar op vanwege gebrekkig toezicht op betaalde influencers.

Toch raken zulke zaken vooral de randen van het probleem. De kern blijft overeind. Zoals een overzicht van SEC, FINRA en FTC laat zien, hebben finfluencers in de VS geen vergelijkbare licentie-eisen of zorgplichten als erkende adviseurs. De juridische drempel is laag en handhaving komt meestal pas achteraf. De FTC kan boetes boven 53.000 dollar opleggen voor niet-gemelde endorsements, wat neerkomt op vele tienduizenden euro’s, maar dat verandert weinig aan het feit dat bereik sneller groeit dan controle.

Waarom slecht advies toch slim kan aanvoelen

Dat jongeren dit soort content blijven volgen, betekent niet automatisch dat ze dom zijn. Het betekent vooral dat bekende cognitieve mechanismen hier heel efficiënt worden aangesproken. Recency bias zorgt ervoor dat de laatste succesvolle trade zwaarder voelt dan tien jaar marktdata. Autoriteitsbias maakt van een zelfverzekerde presentatie een signaal van deskundigheid. En social proof verandert twee miljoen views in een mentale snelkoppeling: zoveel aandacht zal wel ergens op slaan.

Daarna wordt verliesaversie belangrijk. Zodra je zelf geld hebt ingelegd op basis van een tip, ga je minder objectief kijken. Je verdedigt niet alleen een positie, maar ook je eigen keuze. Dat patroon lijkt sterk op wat wordt beschreven in dit artikel over biases die beleggers jarenlang rendement kosten. Bovendien speelt het sunk-cost-effect mee: eerder ingelegd geld voelt alsof het beschermd moet worden, ook als de argumenten onder de investering zwakker worden. Waarom dat zo hardnekkig is, zie je ook in deze analyse over wat robo-adviseurs niet volledig kunnen oplossen.

Een simpele regel: verwar entertainment niet met advies

De oplossing is dus niet om TikTok te verwijderen. Wel om een duidelijke scheiding aan te brengen tussen content en besluitvorming. Controleer eerst wie er spreekt. Als er geen aantoonbare registratie, opleiding of relevante werkervaring is, dan is het verstandiger om de video te zien als entertainment of opinie, niet als beleggingsadvies.

Kijk daarna naar transparantie. Hoe verdient deze creator geld? Als een video niets zegt over sponsoring, betaalde samenwerkingen, affiliate-inkomsten of belangenconflicten, dan is de veilige aanname dat er iets meespeelt wat je niet ziet. En misschien het belangrijkst: spreid je informatiebronnen. Veel jongeren zouden het vreemd vinden om al hun nieuws uit één feed te halen, maar doen met geldadvies vaak precies dat. In de praktijk is dat een dure gewoonte.