AI bespaart geen tijd, maar versnippert je werkdag

De belofte van AI was overzichtelijk: minder sleur, meer tijd voor echt denkwerk. In de praktijk ontstaat iets anders. Het werk wordt niet lichter, maar dichter. Er gebeurt meer per uur, alleen voelt dat voor veel mensen niet als opluchting. Het voelt als een dag die uit elkaar valt in steeds kleinere stukjes.

De tijdswinst verdwijnt meteen in extra afstemming

Dat patroon is goed zichtbaar in de cijfers van ActivTrak Productivity Lab. Daar werden 443 miljoen uur aan werkactiviteit geanalyseerd, verspreid over 1.111 bedrijven en 163.638 werknemers. Vervolgens keek ActivTrak specifiek naar 10.584 mensen en vergeleek hun gedrag in de 180 dagen voor en na AI-adoptie.

De uitkomst is lastig te rijmen met het gebruikelijke AI-verhaal. Tijd besteed aan e-mail steeg met 104%. Chat en messaging namen 145% toe. Businessmanagementtools groeiden met 94%. Er was geen enkele activiteitencategorie die afnam. De ruimte die AI vrijmaakt, wordt dus niet omgezet in rust of kortere werkdagen. Die ruimte wordt onmiddellijk gevuld met meer taken, meer overleg en meer contextwissels.

Dat is ook waarom veel kenniswerkers het vreemde gevoel hebben dat ze sneller zijn geworden, maar niet verder komen. AI helpt je sneller antwoorden, samenvattingen en eerste versies te produceren. Alleen vraagt elk van die outputs weer om controle, toelichting of nieuwe afstemming. De winst verdampt in de organisatie eromheen.

Focuswerk wordt korter terwijl de ruis toeneemt

In dezelfde dataset zakte de gemiddelde ononderbroken focussessie naar 13 minuten en 7 seconden, een daling van 9%. De focusefficiëntie kwam uit op 60%, het laagste niveau in drie jaar. Ondertussen groeide samenwerkingstijd met 34% en multitasken met 12%, volgens ActivTrak.

Dat helpt om een intuïtief probleem concreet te maken. AI haalt een deel van het handwerk weg, maar zet daar toezicht voor in de plaats. Je moet meer lezen, meer beoordelen, meer kleine keuzes maken. Het gevolg is niet altijd zwaarder werk in de klassieke zin. Het is vaker versnipperd werk, en dat is voor concentratie minstens zo schadelijk.

Precies daarom sluit dit aan bij het Berkeley-onderzoek naar werkuitbreiding door AI. AI vervangt inspanning niet gewoon. Het verschuift die. Minder mechanisch werk betekent nog niet minder totale belasting.

Vanaf tool vier kantelt het effect

Een tweede belangrijk datapunt komt uit Harvard Business Review, op basis van onderzoek met Boston Consulting Group. Daarvoor werden 1.488 fulltime Amerikaanse werknemers bevraagd. De conclusie is opvallend scherp. Zelfgerapporteerde productiviteit stijgt bij gebruik van één, twee of drie AI-tools. Zodra er een vierde bijkomt, stort die winst in.

De onderzoekers gaven dat effect een naam: “AI brain fry”, mentale uitputting door te veel gebruik van AI of door te intensief toezicht op AI-output. Bij werknemers die dit ervaren, nam beslissingsmoeheid met 33% toe, stegen grote fouten met 39% en liep de intentie om te vertrekken op tot 34%.

Belangrijk is dat het niet voelt als een geleidelijke slijtage. Het lijkt eerder op een kantelpunt. Tot drie tools kan AI nog als steun werken. Daarna begint het dezelfde aandacht op te eisen die het had moeten vrijspelen.

Juist de beste gebruikers lopen het meeste risico

Dat maakt het beeld een stuk ongemakkelijker voor managers. Volgens de BCG-studie in HBR ervaart 14% van de AI-gebruikers al zulke signalen van mentale oververhitting. De zwaarst getroffen groep bestaat niet uit achterblijvers, maar uit power users, precies de mensen die bedrijven graag willen behouden.

In marketing liep dat aandeel op tot 26%. Werknemers die veel AI-toezicht moeten doen, dus lezen, interpreteren en controleren wat modellen produceren, rapporteerden 14% meer mentale inspanning en 19% meer informatieoverload dan mensen van wie AI-tools zelfstandiger routinewerk afhandelen. Wanneer managers geen structuur of begeleiding boden, steeg de mentale vermoeidheid nog eens met 5%.

De ironie is duidelijk. De enthousiastste gebruikers raken het eerst uitgeput door dezelfde technologie die hen productiever moest maken. En zodra dat gebeurt, wordt het AI-herwerkprobleem zichtbaar: corrigeren en opschonen eten de uren op die AI zogenaamd had vrijgemaakt.

Wat focus wel beschermt in een AI-zware omgeving

Toch zit er ook een bruikbaar signaal in de cijfers. ActivTrak zag dat werknemers die 7% tot 10% van hun totale werktijd met AI-tools bezig zijn, een productiviteitsratio van 95% halen. Alleen zit bijna niemand in die zone. Slechts 3% van de werknemers valt erin, terwijl 57% AI in minder dan 1% van hun werktijd gebruikt.

Daarnaast kwamen twee duidelijke beschermers naar voren. Organisaties die werk-privébalans serieus prioriteren, hadden 28% lagere vermoeidheidsscores. Werknemers van wie AI-tools routinetaken zelfstandig afhandelen, zonder voortdurende controle, rapporteerden 15% minder burn-out. Dat onderscheid is cruciaal: AI die sleur wegneemt helpt; AI die extra toezicht produceert schaadt.

Als je organisatie dit jaar al op zeven AI-tools zit, het huidige gemiddelde volgens ActivTrak, tegenover twee in 2023, dan is een achtste waarschijnlijk niet de slimste volgende stap. Meer kans zit in minder onderbreking, minder overdracht en opnieuw ruimte maken voor geconcentreerd werk. In die context klinkt de 90-minutenregel voor focus verstandiger dan nog een nieuwe integratie.

De kernvraag is dus niet of AI efficiëntie kan opleveren. Dat kan. De echte vraag is waar die winst terechtkomt. Voorlopig lijkt die vooral te worden opgeslokt door e-mail, chat en versnippering. Daarom beginnen zoveel zaterdagen inmiddels al om 7:11 uur in de ochtend, precies zoals ActivTrak in de dataset terugzag.